МЕТОДИЧЕСКАЯ КЛАДОВАЯ

             План-канспект  урока беларускай мовы ў 6 класе

Тэма: Адмоўныя займеннікі, іх змяненне, утварэнне, правапіс

Мэта: фарміраванне моўных, маўленчых кампетэнцый вучняў праз стварэнне адзінай тэматычнай прасторы на ўроку.

Задачы: стварыць умовы для асэнсавання вучнямі спецыфікі значэння адмоўных займеннікаў у кантэксце, дапамагчы засвоіць вымаўленне і права-піс,  формы змянення, спосаб утварэння, сінтаксічную ролю ў сказе, сэнсава-стылістычную ролю ў тэксце; выпрацоўваць уменні вызначаць адмоўныя зай-меннікі ў тэксце, састаўляць з імі сказы, вызначаць іх  марфалагічныя прыме-ты, сінтаксічную і сэнсавую ролю ў сказе і тэксце; развіваць  вуснае маўлен-не вучняў, маўленчыя і творчыя здольнасці; ствараць умовы для выхавання цікавасці да духоўнай спадчыны беларусаў.

         Тып урока: камбінаваны.

Форма: урок-даследаванне.

Абсталяванне: раздатачны матэрыял (памятка-дапамаганка;  тэксты,

карткі-заданні), мультымедыйная ўстаноўка, куточак  “Залацінкі  мудрасці”.

                                                    Ход урока

І.  Арганізацыйны момант.

Слова настаўніка.

--Я вітаю тых, хто любіць спяваць. Я рада бачыць тых, хто займаецца спортам, мне прыемна сустрэцца з тымі, хто любіць вандраваць. Я кажу “До-бры дзень” усім тым, хто сёння завітаў да нас у клас. Звярніце,  калі ласка, увагу на гэтыя кветкі (слайд). Адны з іх прыгожыя, яскравыя, яны цвітуць і радуюць вока. А другія, наадварот, амаль засохлі. Як вы лічыце, што з’яўляе-цца прычынай такой розніцы? (Адказы дзяцей). Многае ў свеце і наогул у жыцці залежыць ад нашых адносін да ўсяго, што нас акружае. І я веру і спа-дзяюся, што сёння на ўроку вы будзеце такімі яскравымі кветкамі. І ваша не-паўторнасць і шчырасць дапаможа нам у сумеснай працы.                                                                   

ІІ. Актуалізацыя ведаў.                                                                                   

Слова  настаўніка.  Давайце дамовімся што вы ўсе сёння маладыя пачы-наючыя навукоўцы, а я ваш кіраўнік. Я ўпэўнена, што наша сустрэча будзе цікавай, нашы адкрыцці–радаснымі, а вынік працы–плённым і зразумелым для ўсіх. Я як кіраўнік нашай даследчай установы хачу зараз праверыць, ці маеце  вы права быць навуковымі супрацоўнікамі. І для гэтага прапаную гульню ”Так ці не”:  так – 1, не – 0.

--Займеннік–гэта  самастойная  часціна  мовы,  якая  ўказвае  на  прадмет, прымету і колькасць, не называючы іх. (1)

--Усе займеннікі змяняюцца па родах і ліках. (0)

--У сказе займеннікі выступаюць у ролі розных членаў сказа. (1)

--Я, ты, мы, вы, самы–гэта ўсе асабовыя займеннікі. (0)

--Зваротны займеннік не мае назоўнага склону. (1) 

--Прыстаўка абы- з няпэўнымі займеннікамі пішацца разам. (0)

Настаўнік: А цяпер агучце, што ў вас атрымалася (Адказы). У вас так

атрымалася: 101010. Калі так, то значыць вы ўсе супрацоўнікі нашага дасле-дчага інстытута. Няхай і адзнакі ў вас будуць такімі. 

ІІІ. Новая тэма і мэтавызначэнне.

         Настаўнік: Кожны з нас кіруецца адпаведнымі прынцыпамі, якія  яму

дапамагаюць. І я прапаную вам скласці дэвіз нашага ўрока. (На дошцы на асобных лістах хаатычна расстаўлены словы, трэба іх па парадку размерка-ваць). Складзены сказ з рассыпаных слоў запішыце ў сшытак. “Нічога не робіцца само сабою”.

--Зачытайце атрыманы сказ і растлумачце яго сэнс.

--Знайдзіце словы, у якіх схаваны арфаграмы.

--Назавіце займеннікі ў сказе.

--Знайдзіце той займеннік, пра які мы нічога не ведам.

--Так, пачынаючыя  навукоўцы, перад намі новае даследаванне. Якое?  (Адказы вучняў. Агучванне мэт на мове вучняў.)

Самастойнае набыццё ведаў.                                                                  Настаўнік: Любое даследаванне пачынаецца з тэарэтычных ведаў. На-

ша тэарэтычная лабараторыя пачынае сваю работу. Калі ласка, звярніцеся да  падручніка, с. 208. А я ў гэты час кожнаму з вас даю памяткі-дапамагаткі. (Работа ў парах: ты мне, я табе )

Настаўнік: Ітак, мы справіліся з тэарэтычнай часткай нашага даследава-ння, а любую тэорыю трэба падмацоўваць практыкай. Чым мы зараз і будзем займацца.

ІV. Першаснае замацаванне.

1.”Бюро знаходак”. (Праца з тэкстам у парах). На кожную парту даю-цца тэксты.

           Для першага рада:

Вясновым ранкам я выйшаў на бераг Нёмана. Нідзе нікога не было бач-на. З-за Нёмана чуліся галасы кнігавак. Нішто не перашкаджала час ад часу булькатаць імклівай  вадзе. Буслы, нічым не ўстрывожаныя, спакойна закле-каталі: “Сустракайце, мы прыляцелі на родныя гнёзды!”

1. Дакажыце, што гэта тэкст.

2. Вызначце тэму і асноўную думку.

3. Знайдзіце адмоўныя займеннікі ў тэксце.

4. Вызначце іх сінтаксічную ролю.

5. Ці часта адмоўныя займеннікі сустракаюцца ў тэкстах?

           Для другога рада: 

Красавік. У хвойніку заспявалі берасцянкі. Ніхто не перашкаджае іх спеву. На ўзлеску нікога не відаць. Блакітнымі  агеньчыкамі мігцяць пралес-кі.  Што за цуды можна ўбачыць у гэты час! 

1. Дакажыце, што гэта тэкст.

2. Вызначце тэму і асноўную думку.

3. Знайдзіце адмоўныя займеннікі ў тэксце.

4. Вызначце іх сінтаксічную ролю.

5. Ці часта адмоўныя займеннікі сустракаюцца ў тэкстах?

  Для трэцяга рада:

Вясна пачалаася неяк раптоўна. У небе заспяваў жаваранак. Людзі,

якія чулі гэты дзіўны спеў, спыняліся. Але ніхто не мог адшукаць яго ў яркім

вясновым блакіце. Жаўранкавым спевам звінела ўсё наваколле. 

1. Дакажыце, што гэта тэкст.

2. Вызначце тэму і асноўную думку.

3. Знайдзіце ў тэксце адмоўныя займеннікі.

4. Вызначце іх сінтаксічную ролю.

5. Ці часта адмоўныя займеннікі сустракаюцца ў тэкстах? (Адказы і праверка).

V. Замацаванне новага матэрыялу. 

а) Прыём ”Канструктары”. Праца з карцінай.

--Любы даследчы інстытут не абыходзіцца без эксперыментаў. Мы так-сама паспрабуем правесці эксперымент, і наколькі ён будзе ўдалы, будзе за-лежаць ад вас. Перад вамі карціна, можа, для вас незнаёмага мастака Анатоля Бруно. Паглядзіце ўважліва і скажыце, якая пара годаадлюстравана? (Адка-зы: вясна).

--Так, Анатоль Бруно паказаў надыход  вясны.

--А ці ведаеце вы святкаванне якога народнага абраду  прыпадае на 14 сакавіка? (Гуканне вясны).

--Вясну нашы продкі сустракалі своеасабліва, бо ад яе залежаў будучы ўраджай і хацелі дагадзіць вясне–урачыста яе заклікалі.

--Калі ласка, апішыце яе некалькамі сказамі.Увага! У вашых тэкстах павінны быць займеннікі, пажадана адмоўныя. (Працуюць вучні індывідуаль-на, самастойна).

--А цяпер праверым, але будзьце ўважлівыя. (Зачытваюць 2-3 тэксты)

--Дзеці, а былі ў тэкстах займеннікі? А да якіх разрадаў  яны адносяц-ца?         (Адказы)

--Эксперымент удаўся. 

б) Прыём  “Фантазёры”.                                                              

--Кожны даследчык–гэта маленькі фантазёр. Давайце  паспрабуем па-

фантазіраваць на тэму “Калі б я быў…, то…”, ужываючы толькі адмоўныя займеннікі.Сказ дапісвае кожны з вас, але кожная лабараторыя выконвае сваё заданне. Напрыклад: Калі б я была чараўніцай, то нікога не пакінула б у бядзе.

1 лаб.--растлумачыць правапіс адмоўных займеннікаў.                               2 лаб.–вызначыць іх сінтаксічную ролю.

3 лаб. –вызначыць марфалагічныя прыметы адмоўных займеннікаў.

(Даю карткі з адмоўнымі займенніка: ніякі, ніякая, ніхто, нікога, ні-чым, ні пры якім, ні пры якіх, ніякаму, ні з кім, нічога).

VІ. Падагульненне

--На жаль, працэс нашага даследавання падышоў да свайго завяршэння. Мы сёння ўсе стараліся. Усе працавалі плённа і пераканаліся ў тым, што ніш-то не робіцца само па сабе. 

VІІ. Рэфлексія.

--Цяжка вам было рабіць даследаванне, праводзіць эксперыменты? 

--А якім яно было? Падбярыце да назоўніка “даследаванне” прыметнік. Пачну я, каб вам было лягчэй. Для мяне даследаванне было плённае. А для вас? (Па аднаму слову ад кожнага вучня).

VІІІ. Заключнае слова настаўніка

--Я задаволена вашымі адказамі (каментарый  работы вучняў на ўро-ку). Прапаную прадоўжыць даследаванне займенніка дома.

ІХ. Заданне на дом

1.   Падрыхтаваць  паведамленне  на  тэму  “Гуканне вясны”.

--Настаўнік: На развітанне я кожнаму з вас на памяць аб нашай сустрэчы хачу падарыць кветку шчасця (дорыцца кветка з пажаданнямі).

УРОК ПАДРЫХТАВАЛА Сулкоўская Алена Фёдараўна,  настаўнік беларускай мовы і літаратуры ДУА “Хільчыцкі дзіцячы сад--сярэдняя школа”, І кваліфікацыйная катэгорыя